آن آشكار باشد و احتمال خلاف ندهد يا براى لفظ معنى راجحى باشد و حديث مقبول و معمول به است و در اصطلاح اصوليان الفاظى كه معانى آنها روشن باشد و قابل تأويل نباشد محكم است و نسخ و تبديل در آن راه نداشته باشد . ( از كشاف ص 417 - درايه ص 51 قوانين ص 80 ، 163 - موافقات ج 3 ص 51 ) فعل محكم نزد فيلسوف فعلى را گويند كه مبدأ اول آن تفكر باشد رجوع شود به فعل و اقسام آن . مُحْكَمات - ( اصطلاح اصولى ) منظور آيات محكمهء قرآن است كه قابل تأويل نيست و مأخوذ از خود قرآن است . مُحْكَم و مُتَشابه - ( اصطلاح اصولى ) و الفاظىاند كه مفيد معانى خاص‌اند - چنان كه در افادهء معنى محتمل معنى ديگرى نباشند . بجز آنچه صريحا از آنها دانسته مىشود اين گونه الفاظ را نص گويند و راجح مانع از افادهء معنى ديگر هم گويند و اگر علاوه بر افادهء معنى ظاهر ، معنى ديگرى توان از آن اراده كرد و بعبارت ديگر محتمل افادهء معنى ديگر هم باشد اين گونه الفاظ را ظاهر گويند و مشترك بين نص و ظاهر را كه مطلق رجحان است محكم گويند و اگر نسبت بافادهء دو معنى متساوى باشد اين گونه الفاظ را مجمل گويند و اگر در يك معنى مرجوح باشد و در يكى ديگر راجح باشد مرجوح را مأول گويند و مشترك بين مأمول و بين مجمل را كه نفى رجحان است متشابه نامند مثال براى ظاهر لفظ « اسد » و براى مجمل لفظ « قرء » و نيز براى نص لفظ « سماء ، ارض » و لفظ ظاهر « اسد ، غايط و صلاة » نسبت بلغت و عرف و شرع به ترتيب و براى ظاهر و مأول نيز مثال آورده‌اند بقول خداى متعال « وَ امْسَحُوا بِرُؤُسِكُمْ وَ أَرْجُلَكُمْ » كه حمل آن بر مسح ، ظاهر است و بر غسل خفيف مأول است . ( رجوع به قوانين ص 164 شود ) در اصول ارشاد آمده است : آيات واضحة المعانى كه نصا و يا ظاهرا بر معانى مراد دلالت ميكنند محكمات و آيات مبهمة المعانى كه مردد بين چند معنى متساوى ميباشند و يا تأويلا بر معانى مراد دلالت مينمايند متشابهات خوانده ميشوند . پس محكمات قدر جامع بين نص و ظاهر و متشابهات قدر جامع بين مجمل و مئول ميباشند . براى اينكه تفاوت آنها با يكديگر واضح شود و معلوم گردد كه كدامين يك محكم يعنى نص و ظاهر است و كدامين يك متشابه يعنى مجمل و يا مئول مىباشد ؟ اينك چهار آيه را كه هر يك نمونهء يكى از اقسام مزبوره است به ترتيب بيان ميكنيم : 1 - آيهء : الزَّانِيَةُ وَ الزَّانِي فَاجْلِدُوا كُلَّ واحِدٍ مِنْهُما مِائَةَ جَلْدَةٍ نص در وجوب تجليد است يعنى غير از معنى وجوب تجليد بزانى و زانيه كه معنى تحت - اللفظى آيه است معنى ديگرى عرفا و لغتا از آن محتمل نمىگردد . 2 - آيهء : السَّارِقُ وَ السَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا